رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند گفت: ابتدای دی ماه امسال و پیش از حذف ارز ترجیحی، اندیشکده حکمرانی هوشمند درباره ادامه انحصار در واردات نهاده‌های دامی و خطر افزایش شدید قیمت مرغ در ابتدای ماه مبارک رمضان و عید نوروز هشدار داد. اکنون با حذف ارز ترجیحی این انحصار رفع شده و مرغ به قیمت واقعی نزدیک شده است.

سیدطه‌حسین مدنی در این خصوص گفت: دولت از ابتدای زمستان ۱۴۰۴ تصمیم گرفت به اختصاص ارز یارانه‌ای برای واردات پایان دهد. این تصمیم در پی انحراف چندین ساله این منابع از مسیر حمایتی و تبدیل شدن بخش زیادی از آن به رانت و رفتن به جیب فرصت‌طلبان اتخاد شد. تصمیمی که دولت‌های قبل با وجود آگاهی از مضرات آن، نتوانسته بودند به مرحله نهایی برسانند.

مدنی ادامه داد: صنعت دام و طیور، یکی از حوزه‌هایی است که انحراف منابع ارز یارانه‌ای یا ترجیحی در آن طی این چند سال کاملاً پیدا بود. دولت سعی داشت تورم در این صنعت و محصول نهایی آن را با ساز و کار ارز ترجیحی و اختصاص ارز یارانه‌ای برای واردات نهاده‌ها و تأمین خوراک ارزان کنترل کند و سالانه میلیون‌ها دلار ارز یارانه‌ای به این بخش تزریق کرده بود.

نهاده‌هایی که با وجود ارز یارانه‌ای، چند برابر قیمت جهانی فروخته می‌شد

وی خاطرنشان کرد: به عنوان نمونه طبق ساز و کار ارز ترجیحی، قرار بود کنجاله سویا که در بازارهای جهانی حدود ۳۰ سنت قیمت دارد با حدود یک سوم قیمت جهانی وارد کشور شود تا این نهاده ارزان به تولید خوراک ارزان و در نهایت تولید مرغ ارزان منجر شود اما در عمل تهیه نهاده در بستر این ساز و کار و سامانه بازارگاه، به قرعه‌کشی‌های خودروسازها شبیه شده و کمتر تولید کننده و مرغداری می‌توانست نیاز خود را از این سامانه تهیه کند. البته معضل ارز ترجیحی فقط به همین ختم نشده بود و به نایاب شدن خوراک و ایجاد بازارهای سیاه حتی تا سه برابر قیمت جهانی منجر شده بود. این یعنی ارزی که قرار بود قیمت را به یک سوم کاهش دهد؛ ضمن مختل کردن زنجیره تولید، منجر به افزایش سه برابری قیمت‌ها شده بود و این فاصله قیمتی، به صورت هزاران میلیارد تومان رانت، به جیب رانت‌خواران ارز ترجیحی می‌رفت.

هشدار اندیشکده حکمرانی هوشمند درباره ادامه ارز ترجیحی و واردات انحصاری نهاده

مدنی با بیان اینکه این منابع عظیم ارزی باعث ایجاد انحصار بسیار سخت در واردات نهاده‌های دامی شده بود، افزود: اندیشکده حکمرانی هوشمند ابتدای دی ماه امسال و پیش از حذف ارز ترجیحی، به دولت درباره خطر مرغ ۴۰۰ هزار تومانی در ماه مبارک رمضان و شب عید، در صورت ادامه سیاست ارز ترجیحی و انحصار در واردات هشدار داد.

وی تصریح کرد: دولت‌های گذشته در طول سال‌های قبل به دلیل فضای انحصاری در واردات نهاده‌ها، نگران حذف ارز ترجیحی و تبعات آن به صورت افزایش شدید قیمت مرغ بودند به همین دلیل سالانه میلیون‌ها دلار ارز یارانه‌ای به این بخش تزریق می‌کردند. اکنون دولت تصمیم گرفته به این ساز و کار ضد تجارت و تولید و چاه عمیق رانت پایان داده و منابع حاصل از آن را به جای اختصاص به ابتدای زنجیره، به صورت کالابرگ الکترونیکی به انتهای زنجیره دهد تا هم از نظارت‌های سخت و بی فایده خلاص شود و هم ساز و کار حمایتی این بار به صورت درست و صحیح تدام پیدا کند.

برخی واردکنندگان سعی داشتند بازار مرغ را مختل کنند/کنجاله کارخانه‌های روغن‌کشی انحصار را شکست

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند اعلام کرد: با توجه به اطلاعات موجود، برخی از وارد کننده‌های نهاده دامی که بخشی از شبکه انحصاری واردات نهاده بودند؛ در ابتدای اجرای این جراحی اقتصادی، با محدودتر کردن عرضه نهاده‌هایی که از قبل وارد کرده بودند؛ قصد داشتند اختلال بیشتری در بازار ایجاد و دولت را مجاب به بازگشت ارز ترجیحی نهاده‌ها کنند. به همین دلیل در روزهای ابتدایی ارز ترجیحی، این عامل به همراه عامل روانی، باعث جهش ناگهانی قیمت مرغ حتی تا نزدیک ۳۰۰ هزار تومان شد. این وضعیت باعث شد زمزمه‌هایی از بازگشت ارز ترجیحی نهاده به گوش برسد. اما در این میان، برخی از کارخانه‌های روغن‌کشی که قیمت نهاده در بازار را مناسب می‌دیدند، کنجاله موجود در انبارهای خود را وارد بازار کردند تا هم از این محل کسب سود کرده و هم انبارهای خود را به دلیل شرایط سخت نگهداری کنجاله، خالی کنند. این تعدد عرضه کنندگان و خروج بازار نهاده از انحصار، باعث شد روند تولید مرغ از ابتدا تا انتها به صورت شفاف‌تر و منظم‌تری کار کند و امروز مرغ به قیمت واقعی نزدیک شده و به حدود ۱۹۰ هزار تومان رسیده است.

رئیس اندیشکده حکمرانی هوشمند افزود: به بیان دیگر، دولت بدون اینکه دیگر منابع بزرگی از ارز کشور را صرف تنظیم بازار کند؛ فقط با حذف ارز ترجیحی و خارج کردن بازار نهاده از حالت انحصاری با ایجاد زمینه برای ورود تأمین‌کنندگان متعدد، بازار را به سمت شفافیت و کارکرد رقابتی و واقعی سوق داده است. در این شرایط عرضه نهاده دامی به اذعان فعالان و تولید کنندگان صنعت دام و طیور، به وفور و با قیمت‌های مشخص و رقابتی در سامانه بازارگاه توسط شرکت‌های متعدد در حال انجام است و تولیدکنندگان هیچ مشکلی برای تهیه و خوراک ندارند.

بازار مرغ آرام گرفته است

مدنی با بیان اینکه بنابراین بازار مرغ اکنون تا حدودی آرام گرفته است، گفت: فقط فعالان این صنعت، درباره مشکل تأمین مالی و سرمایه در گردش تا حدودی گلایه دارند. در مورد اثر واقعی این جراحی اقتصادی هم ارقام موجود و گفت و گو با فعالان این صنعت حاکی از این است که تا پیش از حذف ارز ترجیحی، با حدود ۳۵۰ میلیون تومان، می‌شد ۲۰ تن نهاده خرید. البته این برآورد بدون لحاظ کردن مشکلات سامانه بازارگاه و نایاب شدن نهاده و فقط بر روی کاغذ است چون در آن زمان هم بسیاری از آنان نیاز خود را از بازار آزاد تأمین می‌کردند. از این مسأله که بگذریم، اکنون و با حذف شدن ارز ترجیحی، خرید ۲۰ تن نهاده به حدود ۱.۱ تا ۱.۲ میلیارد تومان سرمایه نیاز دارد.

وی تصریح کرد: بنابراین در شرایط حذف ارز ترجیحی، اکنون یک مرغدار برای تولید ۳۰ هزار قطعه مرغ در یک دوره ۴۵ روزه به حدود هفت میلیارد تومان سرمایه جهت خرید خوراک نیاز دارد و سه میلیارد تومان هم باید صرف سایر هزینه‌ها از جمله خرید جوجه، دستمزد کارگر، دارو، واکسن و ... شود.